„Kresy Południowo-Wschodnie dawnej Rzeczypospolitej w grafice ze zbiorów Janusza Wasylkowskiego”

Zapraszamy na nową wystawę czasową, poświęconą Kresom, przygotowaną przez st. kustosz Teresę Piasecką i kustosz Małgorzatę Młynarską.

Pani Teresa Piasecka tak o niej pisze:

 

W inwentarzu Archiwum Kresowego brzeskiego Muzeum znajduje się zbiór 72 barwnych, ciekawie zaprojektowanych plansz tekstowo-ilustracyjnych tworzących prezentację.

Jest to bogaty zespół reprodukcji dziewiętnastowiecznych grafik wybranych głównie z monumentalnego, cieszącego się dużym zainteresowaniem Polaków dzieła: „Album widoków historycznych Polski poświęcony Rodakom, zrysowany z natury w latach 1856-1873 przez Napoleona Ordę, przedstawiający miejsca historyczne od początku chrześcijaństwa w Polsce, ruiny zamków obronnych z czasów wojen tureckich, tatarskich, krzyżackich, kozackich i szwedzkich. Piękne rezydencye świadczące o przeszłości i cywilizacji w tym kraju oraz miejsca urodzenia ludzi wsławionych orężem, piórem lub nauką” /rysunki N. Ordy litografował Alojzy Misierowicz, a odbitki wykonano w Zakładzie Litograficznym Maksymiliana Fajansa w Warszawie/ oraz z popularnego i znaczącego periodyku „Kłosy” /„Kłosy. Czasopismo Ilustrowane Tygodniowe poświęcone literaturze, nauce i sztuce”/ wydawanego w Warszawie w latach 1865-1890. Z tym poczytnym czasopismem współpracowali m.in.: Adam Asnyk, Eliza Orzeszkowa, Maria Konopnicka, Bolesław Prus, Maria Rodziewiczówna, Józef I. Kraszewski, Alfred Wierusz-Kowalski, Franciszek Kostrzewski, Józef Holewiński i Aleksander Regulski. W przestrzeni plansz znalazły się także interesujące grafiki twórców z I połowy XX w.

Zaprezentowana ikonografia jest formą artystycznej podróży w przeszłość Polski, inspiracją do zainteresowania się trudną, bogatą i piękną historią Kresów Wschodnich dawnej Rzeczypospolitej, admirowania walorów architektury sakralnej i świeckiej – głównie rezydencjonalnej, doskonale zaprojektowanych twierdz, podziwiania urokliwych pejzaży, widoków miast, parków, zachwycania się bogatymi zasobami kulturowymi, malarstwem, wątkami literackimi, religijnością i sferą etnografii, którą pasjonowali się dziewiętnastowieczni badacze.

Wiele wątków ujętych w tej wystawie czasowej koresponduje z obiektami prezentowanymi w ramach naszej stałej ekspozycji „Kresy. Ocalone wspomnienia”. Obie wystawy ciekawie się dopełniają i wzbogacają swoje treści.

Oto właśnie nowa propozycja kresowych spotkań, nowa wystawa przygotowana przez st. kustosz Teresę Piasecką i kustosz Małgorzatę Młynarską, do której obejrzenia zaprasza brzeskie Muzeum.

Oto, wspomagana starą kartografią, wędrówka po dawnych województwach: lwowskim, stanisławowskim, tarnopolskim, po Wołyniu, dająca możliwość przyjrzenia się starym wedutom miast i pięknym budowlom – wielu z nich już nie ma…

To rozbudzające wyobraźnię i historyczną pamięć widoki /głównie z „Albumu…” Napoleona Ordy/ oraz rysunki Jana Matejki, czy grafiki zreprodukowane z kart czasopisma „Kłosy” /m.in. Żółkwi związanej z rodami Żółkiewskich i Sobieskich, Drohobycza – w wymiarze literackim kojarzącego się z dziełami Brunona Schulza, uzdrowisk w Truskawcu, Lubieniu i Sławucie, czy obrazy Bóbrki – terenów bogatych w naftę/.

Ciekawie prezentują się ryciny z przedstawieniami Krzemieńca – miasta Juliusza Słowackiego, zamków Ostrogskich i Wiśniowieckich, Skarbków /w Drohowyżu/, dawnego Łucka, Ołyki, Halicza, Oleska /tu urodził się Jan III Sobieski/, Kołomyi. Uwagę zwracają pięknie opracowane panoramy Złoczowa, Brzeżan, Kamieńca Podolskiego, widoki pałacu w Raju /koło Brzeżan/, zamku w Podhorcach. Nie zabrakło też wyobrażeń huculszczyzny, przedstawień chłopskich wesel, strojów.

Tematów, graficznych zapisów przeszłości utrwalających piękno kresowych ziem przedstawiono dużo więcej.

Prezentowana kolekcja kresowej ikonografii pochodzi z bogatych zbiorów leopolianów i kresovianów Janusza Wasylkowskiego, które gromadził przez kilkadziesiąt lat. Kolekcjoner urodził się we Lwowie w 1933 r. – odszedł 14 kwietnia 2020…

Przy okazji odbierania tej wystawy /czerwiec 2018/ miałam przyjemność słuchania Jego lwowskich opowieści, nostalgicznych kresowych wspomnień i wyrazów obaw, niepokoju, że powoli, w naszej zbiorowej pamięci historyczny obraz Kresów Wschodnich Rzeczypospolitej może stracić znaczenie, wyraźny kontur, historyczny obraz, a kresowe kolekcje ulegną rozproszeniu… Dużo rozmawialiśmy o jednej z Jego ostatnich pasji: lwowskiej grafice. W grudniu 2018 r. w Warszawie otworzył ekspozycję „Semper Fidelis. Miasto Niepodległej – Lwów w grafice. Miasto. Ludzie. Wydarzenia”.

Po II wojnie rodzina Wasylkowskich osiedliła się w Zielonej Górze. Janusz Wasylkowski ukończył polonistykę na Uniwersytecie we Wrocławiu /wielu lwowskich akademików budowało naukowy dorobek i wysoki poziom wrocławskich uczelni/. Związał się ze studenckim ruchem teatralnym, rozpoczął działalność literacką, dziennikarską /m.in. był współzałożycielem tygodnika „Poglądy”/. W 1961 r. zamieszkał w Warszawie. Pełnił funkcję kierownika artystycznego Teatru Rozrywki TV, zarządzał Teatrem Buffo. Napisał wiele sztuk teatralnych, które były wystawiane w Polsce i w teatrach zagranicznych /w Czechosłowacji, w Zachodnich Niemczech, w teatrach radiowych i telewizyjnych w Mainz, Telewizji BBC w Londynie/, przełożono je na język duński, angielski, serbski, chorwacki, niemiecki.

Był jednym z organizatorów tajnego zespołu Historii Lwowa /funkcjonującego przy kościele Św. Trójcy na Solcu w Warszawie /1982/. W 1990 r. założył Instytut Lwowski. To była prywatna organizacja wydawnicza Janusza Wasylkowskiego. W 1991 r. opublikował pierwszy numer „Rocznika Lwowskiego” – do 2019 r. ukazało się 21 tomów periodyku /posiadamy je w naszej Bibliotece/. W 2010 r. doprowadził do transformacji wydawnictwa w fundację „Instytut Lwowski – Fundacja Ochrony Dziedzictwa Kulturowego Kresów Wschodnich”. Opublikował wiele opracowań dotyczących głównie Lwowa, uczestniczył w spotkaniach pisarzy i intelektualistów z Polski i Ukrainy. Szczególnym zainteresowaniem obdarzył teatr i lwowską kulturę muzyczną /„Piosenki lwowskiej ulicy”, „Nie ma jak Lwów. Śpiewnik lwowski do 1939 r.”, „Teatr z ulicy Kopernika. Polski Teatr Ludowy we Lwowie 1958-2008”/. Niemal do ostatnich dni pracował nad „Encyklopedią Lwowa” i słownikiem „Bałak lwowski”.

Patriotyzm Janusza Wasylkowskiego, z niezwykłą pasją i znawstwem gromadzone kolekcje /bibliofilskie, ikonograficzne/ kresovianów, działalność dziennikarską, wydawniczą, teatralną, artystyczną i naukową poświęconą historii, kulturze i sztuce dawnych Kresów Wschodnich Polski, a zwłaszcza umiłowanemu Lwowowi wielokrotnie nagradzano. Wyróżniono Go m.in.:

1993 Złotą Odznaką Związku Ziem Wschodnich Rzeczypospolitej Polskiej w Londynie,

2005 Medalem „Pro Memoria”,

2008 Nagrodą specjalną Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego,

2008 Nagrodą Literacką im. W. Reymonta – za zasługi dla ocalenia pamięci o Lwowie,

2011 Złotym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”,

2012 Orderem „Polonia Mater Nostra Est”,

2017 /Poznań/ Nagrodą „Semper Fidelis” Towarzystwa Miłośników Lwowa i Kresów Południowo-Wschodnich i także w 2017 – szczególnie znaczącym tytułem Kustosza Pamięci Narodowej IPN.

Zapraszamy zatem do podróży na Kresy Wschodnie Rzeczypospolitej, której ciekawą, wielowątkową i nostalgiczną trasę opracował wyrafinowany Znawca i Pasjonat.

Wystawa będzie czynna do 30.09.2020.

Teresa Piasecka

Start typing and press Enter to search