Wystawa czasowa „«Poczet Piastów»” Aleksandra Lessera”

Przedstawiony na wystawie „Poczet Piastów” Aleksandra Lessera z 1860 roku to jedynie fragment większej publikacji o tytule „Królowie polscy, wizerunki zebrane i rysowane przez Aleksandra Lessera, objaśnione tekstem historycznym przez Juliana Bartoszewicza”. Artysta sportretował w niej wszystkich władców Polski, przedstawicieli dynastii, a także królów elekcyjnych. Jako mieszkaniec Warszawy, będącej pod zaborem rosyjskim, Lesser uzupełnił swój zbiór również wizerunkami trzech kolejnych carów Rosji, którzy nominalnie posiadali po rozbiorach Polski tytuły polskich królów. Na wystawie skupiamy się jednak na spuściźnie piastowskiej, chcąc godnie uhonorować dwie ważne daty, jakimi są 1000-lecie pierwszej koronacji oraz 350. rocznica wygaśnięcia dynastii piastowskiej.

Do wykonania albumu „Królowie polscy...” Lesser przygotowywał się długo. Zbierał artefakty, kolekcjonował fotografie zabytkowych obiektów, a także kompletował szkice o tematyce historycznej, w tym m.in. nagrobków królewskich czy regaliów. W swoim poszukiwaniu prawdy historycznej zapoczątkował proces, który z ogromnym sukcesem kontynuował Jan Matejko, tworząc swoje wiekopomne dzieła. „Królowie polscy...”, dzieło życia Aleksandra Lessera, wydano w 1860 roku, czyli trzydzieści trzy lata przed tym, jak swój poczet stworzył Matejko.

Aleksander Lesser urodził się w 1814 roku w Warszawie, w rodzinie żydowskich kupców i bankierów. Studia na Warszawskim Oddziale Sztuk Pięknych przerwało mu zamknięcie Uniwersytetu po upadku powstania listopadowego. Skłoniło to artystę do podróży po innych europejskich uczelniach – w Dreźnie i Monachium odnosił sukcesy zarówno na polu artystycznym, jak i towarzyskim. Po studiach osiadł w Warszawie. Reprezentował w malarstwie nurt archeologiczny, dokumentował sceny z dziejów Polski, poprzedzając ostateczny wygląd dzieła wnikliwą analizą historyczno-ikonograficzną źródeł. Był organizatorem życia artystycznego Warszawy, zajmował się poza malarstwem także publicystyką, a jego pracownia była chętnie odwiedzana przez miłośników sztuki. Zmarł w 1884 roku.

Mogłoby się wydawać, że spuścizna po artyście została zapomniana, szczególnie, że już w ocenie krytyków z epoki jego malarstwo było doskonałe warsztatowo, ale brakowało mu ducha, pewnej dawki emocji, która pozostawiałaby widza z zadumą, przejęciem. Nic bardziej mylnego – dzięki inicjatywie Kolei Dolnośląskich „Wizerunki królów...” Lessera zostały wykorzystane, aby ozdobić wagony dolnośląskiego taboru kolejowego. Współczesną adaptację rycin Lessera opracował pochodzący z Legnicy artysta-grafik Piotr Wajs. Tak że niniejszą wystawą zachęcamy do sięgnięcia do twórczości Aleksandra Lessera oraz pochylenia się nad życiorysami władców i naszą bogatą przeszłością.

Barbara Fomicz